Lezing > wetenschappelijke kennis

De zeggingskracht van kwalitatief onderzoek

In zijn lezing ‘De zeggingskracht van kwalitatief onderzoek’ breekt Cees Hertogh een lans voor kwalitatief onderzoek. Kwalitatief onderzoek is zowel in de ouderen- als in de gehandicaptenzorg noodzakelijk om mensen een stem te geven. Dat kan alleen als de onderzoeker interpreteert: hun gedrag ‘leest’. En juist dat interpreteren moet zo zuiver mogelijk gebeuren én getoetst worden.

Na een uiteenzetting over de verschillen tussen kwantitatief (getal en maat) en kwalitatief (gericht op begrip) onderzoek, vertelde Hertogh over zijn etnografisch onderzoek in de ouderenzorg. In deze ‘participerende observatie’ heeft hij zijn witte doktersjas thuisgelaten en acht maanden ‘incognito’ meegewerkt in de ouderenzorg.

Monopoly-geld
Tijdens zijn lezing besprak Hertogh zijn veldaantekeningen, aan de hand van sprekende en soms schrijnende voorbeelden. Zoals de dementerende mevrouw Van den Berg. Om haar een gevoel van eigenwaarde en regie te geven, stopten haar verzorgers Monopoly-geld in haar portemonnee. Daarmee kon mevrouw Van den Berg koffie kopen van de voedingsassistente. In het licht van belevingsgerichte zorg is deze keuze goed te verdedigen. Maar het zorgde in het team voor morele dilemma’s; werd mevrouw Van den Berg zo niet om de tuin geleid, en kan dat eigenlijk wel? Het onderstreept het belang van interpretatie. Van de situatie en zorgvraag van mevrouw Van den Berg, maar ook van de rol van de zorgverlener.

Kan mijn dochter me komen halen?
Of het verhaal van mevrouw Hendriks, dat zorgde voor een schisma tussen de adviezen van de psycholoog en het team. Mevrouw Hendriks vroeg elke dag of haar dochter haar kon komen halen, want ze wilde naar huis. Wat doe je dan? Hoe interpreteer je haar vraag? En wat is je reactie? Negeren? Afleiden? Doe je wat de psycholoog voorschrijft, of juist niet? Dergelijke dilemma’s kunnen voor machteloosheid en handelingsverlegenheid zorgen. Daarom is het essentieel dat zorgverleners zich niet alleen bewust zijn van hun eigen interpretatie, maar ook van het feit dat er andere interpretaties mogelijk zijn en dat het altijd loont om iemand met je mee te laten kijken.

'Je kunt niet zonder interpretaties, maar je moet voorkomen dat je gaat vertekenen.'

Observatieonderzoek
‘In een observatieonderzoek doen wetenschappers in feite hetzelfde als de professionals in de praktijk. Ook wij interpreteren wat we zien en moeten daar kritisch op reflecteren met mede-onderzoekers en – indien mogelijk – respondenten. Een mooie parallel!’, aldus Cees Hertogh.

 

Prof. dr. Cees Hertogh werkt aan het Amsterdam UMC en geeft leiding aan het Universitair Netwerk Ouderenzorg.

Voeg toe aan selectie